Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΤΑ ΠΕΡΙ ΠΕΙΡΑΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΤΑ ΠΕΡΙ ΠΕΙΡΑΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τετάρτη 7 Μαρτίου 2012

Πρόσκοποι στο Κανάλι 1 του Πειραιά

Πρόσκοποι στο Κανάλι 1 του Πειραιά

Πρόσκοποι, λυκόπουλα και ανιχνευτές επισκέφθηκαν το στούντιο του «Καναλιού Ένα 90,4fm», την Κυριακή 4 Μαρτίου και γέμισαν τα ερτζιανά με τις φωνές και τα τραγούδια τους ως καλεσμένοι της εκπομπής «Τριαντάφυλλα με μέλι» που παρουσιάζει κάθε Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή η δημοσιογράφος Κατερίνα Παπαγεωργίου.
Η επίσκεψη έγινε από τα παιδιά και τους βαθμοφόρους του 1ο Συστήματος Ναυτοπροσκόπων Πειραιά που εφέτος γιορτάζει την συμπλήρωση 100 ετών από την ίδρυσή του στην πόλη.
Οι πρόσκοποι είχαν την ευκαιρία να αναφερθούν στις εμπειρίες τους από εκδρομές, κατασκηνώσεις ή άλλες δράσεις που έχουν συμμετάσχει αλλά και να γνωρίσουν από κοντά το Δημοτικό Ραδιόφωνο και να δουν πως γίνεται μια ζωντανή ραδιοφωνική εκπομπή.

αφιέρωμα απο την  ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΠΕΙΡΑΙΩΤΩΝ

Δευτέρα 5 Μαρτίου 2012

Δράση προσφοράς και αλληλεγγύης από το 5ο Σύστημα και άλλους φορείς και συλλόγους του Πειραιά.

Το 5ο Σύστημα Ναυτοπροσκόπων Πειραιά μαζί με άλλες μη κυβερνητικές οργανώσεις, συλλόγους, και φορείς της ευρύτερης περιοχής του Πειραιά συμμετείχε δυναμικά στο κάλεσμα του Δικτύου Αλληλεγγύης της Αντιπεριφέρειας Πειραιά, για προσφορά υλικών αγαθών σε συνανθρώπους μας που ζουν κάτω από τα όρια της φτώχειας.

Πιο συγκεκριμένα, την Πέμπτη 1η Μαρτίου, από τις 12:00 έως τις 19:00, στα γραφεία του Δικτύου Αλληλεγγύης (Τσαμαδού & Ζωσιμαδών 44 στον Πειραιά),  προσήλθαν απλοί πολίτες φίλοι και μέλη συλλόγων οι οποίοι και συγκέντρωσαν πλήθος αγαθών, τροφίμων, ειδών ατομικής υγιεινή ς κλπ.
Τα τρόφιμα δόνησαν  στην εκκλησία των Αγίων Αναργύρων Καλλίπολης για την ενίσχυση των συσσιτίων της, ενώ τα ρούχα και τα λοιπά είδη ατομικής υγιεινής διατέθηκαν για τα λουτρά αστέγων της Αντιπεριφέρειας Πειραιά.

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε στις 19:00 το απόγευμα με την κοπή της πίτας των αστέγων και το μικρό κέρασμα σε χορηγούς, δωρητές και παρευρισκομένους.

Στο Δίκτυο Αλληλεγγύης συμμετείχαν εκτός από το 5ο Σύστημα Ναυτοπροσκόπων Πειραιά, κοινωνικοί, φιλανθρωπικοί και εθελοντικοί σύλλογοι, σωματεία, δίκτυα και ομάδες, «Πειραιώτες εν Δράσει», «Έν Πλω», Απόφοιτοι του Πανεπιστημίου
Hertfordshire & IST College, Γραμμή Ανθρωπιάς Κορυδαλλού, Ε.Σ.Η. Ατρόμητος Πειραιά, Ε.Ε.Σ/ Περιφερειακό Τμήμα, Σώμα Εθελοντών Σαμαρειτών, Σχολή Χορού Αμάγαλμα, Εφημερίδα «Η Φωνή των Πειραιωτών» κ.α.

Αισθανόμαστε την ανάγκη να ευχαριστήσουμε όλους τους απλούς καθημερινούς πολίτες οι οποίοι έσπευσαν αυθόρμητα να προσφέρουν από το υστέρημα τους δίνοντας αγάπη και αλληλεγγύη στους συνανθρώπους μας που το έχουν πραγματικά ανάγκη.
Η αρχή έγινε, εμείς μένει να υποσχεθούμε πως θα υπάρξει συνέχεια στην προσπάθεια αυτή, μια που οι καιροί μας είναι δύσκολοι και οι άνθρωποι που υποφέρουν είναι δυστυχώς πολλοί.
Γιάννης Θ. Φορμόζας
Αρχηγός 5ου Συστήματος
Ναυτοπροσκόπων Πειραιά

Δευτέρα 17 Οκτωβρίου 2011

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΣΩΜΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ & ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΙΩΝΙΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ

Ο Σύνδεσμος Αποφοίτων Ιωνιδείου ενεργός Υποστηρικτής του Σώματος Ελλήνων Προσκόπων

No Gravatar
Ο Σύνδεσμος Αποφοίτων Ιωνιδείου Σχολής Πειραιά υποστηρίζει ενεργά τις δράσεις και πρωτοβουλίες του Σώματος Ελλήνων Προσκόπων. Στο πλαίσιο της συνεργασίας και της υποστήριξης αυτής, ο Σύνδεσμος Αποφοίτων Ιωνιδείου παραχώρησε την αίθουσα εκδηλώσεων Γ. Μπόμπολας (την Πέμπτη  28 Απριλίου και το Σάββατο 30 Απριλίου 2011, 2-5 το απόγευμα) για να πραγματοποιηθούν δράσεις στα πλαίσια της  27ης Πανελλήνιας Ανιχνευτικής Πολιτιστικής Ενημέρωσης (Π.Α.Π.Ε.).  Η Π.Α.Π.Ε. αποτελεί την καλύτερη ετήσια συνάντηση του Κλάδου Ανιχνευτών (έφηβοι ηλικίας 15-18 ετών) κατά την οποία συγκεντρώνονται νέοι από όλη την Ελλάδα και
 ·        Παρουσιάζουν τις ιδέες, τους προβληματισμούς και τις προτάσεις τους γύρω από διάφορα κοινωνικο-πολιτικά θέματα της επικαιρότητας,
 ·        Ξεδιπλώνουν τις καλλιτεχνικές τους αναζητήσεις χρησιμοποιώντας τον φωτογραφικό φακό αλλά και αυτόν της βιντεοκάμερας ως μέσο έκφρασης,
 ·        Αναπαριστούν και κριτικάρουν την «τρέλα» της καθημερινότητάς τους μέσα από σκίτσα, κόμικ & γελοιογραφίες,
 ·        Δοκιμάζουν την δημιουργικότητά τους γράφοντας σενάρια, τα οποία σκηνοθετούν σε ταινίες μικρού μήκους με τους ίδιους για πρωταγωνιστές,
 ·        Αναπτύσσουν το ταλέντο τους στη μουσική μέσα από μουσικά συγκροτήματα,
 ·        Ανταλλάσσουν απόψεις, δημιουργούν φιλίες και μαθαίνουν στην πράξη τι σημαίνουν οι έννοιες του «ευ αγωνίζεσθαι» και της «ευγενούς άμιλλας».
 
 Φέτος το Σώμα Ελλήνων Προσκόπων, στο πλαίσιο της ενεργούς παρουσίας του στη ζωή του τόπου, διοργανώνει  την ΠΑΠΕ από την 28η Απριλίου έως την 1η Μαΐου του 2011, στον Σαρωνικό.
 
Στο χώρο του Συνδέσμου Αποφοίτων Ιωνιδείου οι πρόσκοποι θα παρουσιάσουν έρευνες που έκαναν σχετικές με θέματα της κοινωνίας, θα εκφράσουν τους προβληματισμούς τους και θα προτείνουν παρεμβάσεις σε επίμαχα θέματα.
 Στόχος της ΠΑΠΕ είναι να ενθαρρύνει και να επιβραβεύσει την ενασχόληση των Ανιχνευτών με το Πολιτιστικό, Περιβαλλοντικό και Κοινωνικό «χώρο». Επιπλέον, στόχος είναι η επαφή κι η γνωριμία μεταξύ εφήβων και νέων που προσφέρουν εθελοντική εργασία σε διαφορετικά αντικείμενα και που η έννοια του εθελοντισμού τους κάνει να έχουν πολλά κοινά σημεία επικοινωνίας. Στη δράση θα λάβουν μέρος περίπου 1.300 νέοι από όλη την Ελλάδα.
 Την οργάνωση της επαφής και συνεργασίας από την πλευρά του Συνδέσμου Αποφοίτων Ιωνιδείου έχουν αναλάβει το μέλος του ΔΣ Αντώνης Μοραντζής και ο Αντιπρόεδρος Αντώνης Αντωνίου.

Σάββατο 27 Νοεμβρίου 2010

ΑΡΧΑΙΕΣ ΛΕΜΒΟΙ

Αρχαίες Λέμβοι

<>Τίτλος

Αρχαίες Λέμβοι

Κατηγορία

Αρχαία Πλοία

Χρονολόγηση

Ελληνιστική εποχή

Γενική εισαγωγή

Τα γιγαντιαία ελληνιστικά πλοία δεν συνεχίζουν να υφίστανται μετά τα μέσα του 3ου αιώνα π.Χ. Ο Φίλιππος ο Ε΄ στη ναυμαχία της Χίου εγκαινιάζει την τακτική χρήση ελαφρών, αφράκτων καταδρομικών, στα οποία είχε υποβιβαστεί και η τριήρης στα χρόνια αυτά. Η προέλευση των πλοίων αυτών ήταν προφανώς πειρατική.

Περιγραφή

Από τα ελαφρά πλοία της περιόδου, πρωτεύουσα θέση κατέχει η λέμβοςκαι η ροδιακή τριημιολία,ενώ από το Άκτιο και μετά κυριαρχεί πια η λιβυρνίς.
Η λέμβος ήταν ένας τύπος ταχύπλοου, ευέλικτου σκάφους, με 16 έως και 50 κωπηλάτες, με ή χωρίς έμβολο, που ήταν χρήσιμο για κατασκόπευση, για διάσπαση εχθρικών αποκλεισμών και για επικοινωνίες, αντικαθιστώντας την τριακόντορον ή τηνημιολία. Στην περίπτωση των σκαφών αυτών η κίνηση γινόταν είτε από μία σειρά κωπηλατών, με τα κεντρικά 5+5 κουπιά να κινούνται από δύο κωπηλάτες σε κάθε κουπί, είτε με διάταξη των κεντρικών κουπιών σε δύο σειρές. Ταυτόχρονα είχε αρκετά ισχυρή κατασκευή ώστε να μπορεί να μετατραπεί σε κατάφρακτον, με κατάστρωμα για εγκατάσταση καταπελτών και τοξοτών.
Το ροδιακό αντίστοιχο της λέμβου ήταν ητριημιολία, μία κατάφρακτη τριήρης με τη διάταξη των κωπηλατών της πειρατικής ημιολίας. Οι δύο επάνω σειρές ήταν μάλλον τοποθετημένες εναλλάξ, δηλαδή η δεύτερη κάτω από τα κενά της πρώτης, ενώ δεν είναι σίγουρο εάν η μισή τρίτη σειρά βρισκόταν στο πίσω μέρος του πλοίου, ώστε να υπάρχει χώρος για ταυτόχρονη χρήση κουπιών και ιστίων ή εάν αποτελούνταν αυτή από μικρότερα κουπιά τοποθετημένα στο μέσον των πλευρών του πλοίου.

Χρήση

Για κατασκόπευση, διάσπαση των εχθρικών αποκλεισμών και επικοινωνίες του στόλου.

Βιβλιογραφία


  1. Σταινχάουερ Γ.,Ο πόλεμος στην αρχαία Ελλάδα, 2000.

    Πηγές


  1. Πολύβιος, 16, 1.2-7.6
ΠΗΓΗ: http://www.tmth.edu.gr/aet/thematic_areas/p428.html

ΑΡΧΑΙΟ ΠΛΟΙΟ ΠΟΛΥΗΡΕΙΣ

Πολυήρεις

<>Τίτλος

Πολυήρεις

Κατηγορία

Αρχαία Πλοία

Χρονολόγηση

Ελληνιστική εποχή

Γενική εισαγωγή

Η ελληνιστική εποχή υπήρξε μία περίοδος επαναστατική ως προς την εξέλιξη των πολεμικών πλοίων. Σημαντικό δρόμο χάραξε στον τομέα αυτό, καθώς και σ' αυτόν της πολιορκητικής, ο Διονύσιος ο Α΄ των Συρακουσών, στον οποίο αποδίδεται η δημιουργία δύο νέων τύπων πλοίων, το 395 π.Χ., της τετρήρους και της πεντήρους. Τα πλοία αυτά χρησιμοποίησε και ο Αλέξανδρος στην πολιορκία της Τύρου.

Περιγραφή

Η τετρήρηςλόγω του χαμηλού κόστους κατασκευής και λειτουργίας της, αλλά και της ευελιξίας και της ταχύτητάς της, έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής ιδιαίτερα στη Ρόδο και την Αίγυπτο. Διέθετε 88 κωπηλάτες σε αντίθεση με την τριήρη που διέθετε 170 και την πεντήρη που διέθετε 180. Το μειονέκτημά της ήταν ότι είχε μικρότερη αντοχή στη θάλασσα και ότι αδυνατούσε να αντιμετωπίσει την υψηλότερη πεντήρη.
Ένα ακόμη πλοίο της εποχής, δημιούργημα αυτό του Διονύσιου του Β΄, ήταν ηεξήρηςη οποία μαζί με τα δύο προηγούμενα κυριάρχησε στους ελληνιστικούς στόλους από τη ναυμαχία της Αμοργού το 322 π.Χ. έως τη ναυμαχία στο Άκτιο το 31 π.Χ.
Γενικά οι διάδοχοι του Αλεξάνδρου ανταγωνίζονταν μεταξύ τους για τη δημιουργία όλο και μεγαλύτερων πολυήρων, με τις επτήρεις του Αντίγονου το 315 π.Χ., τις οποίες διαδέχονται οι οκτήρεις, οι εννήρεις, οι δεκήρεις, οι ενδεκήρεις, οι δεκατριήρεις έως και οι δεκαεξήρεις του Δημητρίου και οι εικοσήρεις και τριακοντήρεις του Πτολεμαίου του Β΄.
Τα πλοία αυτά θα έπρεπε προφανώς να είχαν περισσότερους από έναν κωπηλάτες σε κάθε κουπί. Έτσι η τετρήρης θα πρέπει να είχε δύο σειρές κουπιών με δύο κωπηλάτες σε κάθε κουπί, ενώ η πεντήρης και η εξήρης θα πρέπει να είχαν τρεις σειρές με 2+2+1 και 2+2+2 κωπηλάτες ανά κουπί αντίστοιχα. Τα τεράστια πλοία πάλι που ξεπερνούσαν τις οκτήρεις θα πρέπει να διέθεταν περισσότερες από μία σειρές κωπηλατών. Η χρησιμοποίηση περισσότερων κωπηλατών σε κάθε κουπί, παράλληλα με τον πολλαπλασιασμό της κινητήριας δύναμης, επέτρεψε στους στόλους να ξεπεράσουν το πρόβλημα της επάνδρωσης με ειδικά εκπαιδευμένο προσωπικό.
Στα χρόνια αυτά τοποθετείται και η δημιουργία ενός νέου, δίπρωρου σκάφους, ανάλογο με τα σημερινά καταμαράν. Αφορμή για κάτι τέτοιο αποτέλεσε η πρακτική της σύνδεσης δύο πλοίων, κάτι που συνηθιζόταν για τη μεταφορά πολιορκητικών μηχανών, πύργων ή γεφυρών. Στον τύπο αυτό ανήκαν τα πλοία που είχαν πάνω από 20 κωπηλάτες σε κάθε στίχο, όπως η εικοσήρης ή η τριακοντήρης. Το αποκορύφωμα των πλοίων του είδους αποτέλεσε η τεσσαρακοντήρης ναυς του Πτολεμαίου Φιλοπάτορος.

Χρήση


Τα μεγάλα ελληνιστικά πλοία μπορούσαν να αντιμετωπίσουν πολύ καλύτερα τις ανοιχτές θάλασσες και να παρέχουν πρόσθετη προστασία από την εχθρική έφοδο και τον εμβολισμό. Παράλληλα, με την αύξηση του πλάτους της παρεξειρεσίας και του καταστρώματός τους μπορούσαν να μεταφέρουν πλέον ολόκληρο το στρατιωτικό σώμα, καθώς και πύργους και καταπέλτες.

Βιβλιογραφία


  1. Σταινχάουερ Γ.,Ο πόλεμος στην αρχαία Ελλάδα, 2000.

    Πηγές

Πολύβιος, 16, 1.2-7.6

ΠΗΓΗ :http://www.tmth.edu.gr/aet/thematic_areas/p427.html

ΤΟ ΕΜΒΟΛΟ ΤΗΣ ΤΡΙΗΡΟΥΣ

Το έμβολο της Τριήρους - Ο εμβολισμός

<>Τίτλος

Το έμβολο της Τριήρους - Ο εμβολισμός

Κατηγορία

Ναυτικός πόλεμος
Φωτογραφική - σχεδιαστική τεκμηρίωση / αναπαράσταση

Γενική εισαγωγή


Η τριήρης, παρά τα ελαττώματά της, παρέμεινε καθ' όλη τη διάρκεια της κλασικής αρχαιότητας το βασικό όπλο της ναυμαχίας. Ως όπλο του στόλου είχε ως βασικό στόχο της τον εμβολισμό του αντιπάλου, το αντίστοιχο δηλαδή του δορατισμού στη μάχη της φάλαγγος ή του κριού στην έφοδο κατά την πολιορκία.

Περιγραφή

Το έμβολο ήταν η ισχυρή, ξύλινη κατασκευή που αποτελούσε κατά κάποιο τρόπο τη συνέχεια της τρόπιδος. Ήταν στερεωμένο οριζοντίως στους κατώτερους ζωστήρες που απορροφούσαν το μεγαλύτερο μέρος της σύγκρουσης και καθέτως στο κοράκι της πλώρης με ένα ενδιάμεσο ξύλο. Η σύγχρονη επιστήμη θεωρεί ότι το έμβολο ήταν μία εξωτερική, ανεξάρτητη από το σκαρί του πλοίου προσθήκη στην πλώρη. Εάν δεν συνέβαινε κάτι τέτοιο, με τις πιέσεις που θα δεχόταν η τριήρης, οριζόντιες και κάθετες από τον εμβολισμό και το βάρος του εμβολιζόμενου πλοίου, θα υπήρχε κίνδυνος το έμβολο να αποκολληθεί και έτσι το πλοίο να πάρει νερά.
Για την περαιτέρω αύξηση της δύναμης κρούσης, το ξύλινο έμβολο διέθετε μάλλον ένα είδος θήκης, ένα κοίλο, ορειχάλκινο έμβολο. Το χάλκινο έμβολο μάλιστα συμπληρώνονταν υψηλότερα με το παρεμβόλιον ,την εμπρόσθια κατάληξη των ανώτερων ζωστήρων.
Η μορφή του εμβόλου εξελίσσεται με το πέρασμα των χρόνων. Στα γεωμετρικά αγγεία απεικονίζεται μόνο σαν μία αιχμηρή κατάληξη, ενώ από το 725 π.Χ. και εξής καταλήγει σε μία κάθετη λάμα η οποία στον 6ο αιώνα παίρνει τη μορφή της κεφαλής κάπρου. Στην κλασική και ελληνιστική εποχή το μέτωπο κρούσης του εμβόλου απεικονίζεται ημικυλινδρικό ή σφηνοειδές και ενισχύεται με τρεις ισχυρές οριζόντιες λάμες, δίνοντας στην πλάγια όψη του τη μορφή τρίαινας.

Χρήση


Ο εμβολισμός είχε σαν στόχο του την αχρήστευση του εχθρικού πλοίου είτε μέσω της διάτρησης είτε μέσω της διάρρηξης των αρμών των σανίδων είτε τέλος μέσω της ανατροπής του πλοίου. Οι τριήρεις ως πολύ ελαφριά πλοία δεν βυθίζονταν, αλλά άρχιζαν να κάνουν νερά και έτσι έβγαιναν σύντομα εκτός μάχης. Οι μελετητές έχουν υπολογίσει ότι μία τρύπα περίπου 33 εκ. κάτω από τα ύφαλα είχε σαν αποτέλεσμα η τριήρης να πάρει μέσα σε 3 λεπτά 18 τόνους νερό, έχοντας καθίσει περίπου 20 εκ., γεγονός που καθιστούσε επικίνδυνους οποιουσδήποτε ελιγμούς.
Κατά τη διάρκεια του εμβολισμού, το επιτιθέμενο πλοίο διέτρεχε τον κίνδυνο είτε να σπάσει το έμβολό του είτε να μην μπορέσει να αποκολληθεί έγκαιρα από το εχθρικό πλοίο, με αποτέλεσμα να ακινητοποιηθεί από τους αντιπάλους. Ο κίνδυνος αυτός από το πλεύρισμα και την έφοδο του εχθρικού πληρώματος αποφεύγονταν μόνο με την ανατροπή του εχθρικού πλοίου. Το γεγονός αυτό επιτυγχάνονταν όταν ένα μεγαλύτερο πλοίο σήκωνε την κατάλληλη στιγμή την πλώρη ψηλά εμβολίζοντας το εχθρικό πλοίο με δύναμη πάνω από τα ύφαλα. Έτσι πολλά από τα μεγάλα αρχαία πλοία κατασκευάζονταν με την πλώρηανάστειρον, δηλαδή πολύ πιο πάνω από το επίπεδο της θάλασσας. Τον ίδιο σκοπό εξυπηρετούσε προφανώς και ένα μακρύ παρεμβόλιον. Τα μικρότερα πλοία μπορούσαν να εμβολίσουν τον εχθρό χαμηλά κάτω από τα ύφαλά του, βουτώντας με την πλώρη,έμπρωρα δηλαδή.

Βιβλιογραφία



  1. Σταινχάουερ Γ.,Ο πόλεμος στην αρχαία Ελλάδα, 2000.

    Πηγές

Πολύβιος, 16, 1.2-7.6

ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΝΕΩΣΟΙΚΟΙ ΠΕΙΡΑΙΑ

Οι αρχαίοι Νεώσοικοι


Τα αρχαία νεώρια ήταν έτσι οργανωμένα ώστε να διαθέτουν όλες τις απαραίτητες στρατιωτικές υποδομές, με πιο εκτενή τα συμπλέγματα των νεωσοίκων (εικ. 3-5). Στις εγκαταστάσεις των νεωροίων περιλαμβάνονται πέρα από τους νεώσοικους και οι λεγόμενες σκευοθήκες. Τοπογραφικά τα νεώρια ήταν ενσωματωμένα στο σχέδιο της πόλης, όπως φαίνεται για παράδειγμα στον Πειραιά και τη Ρόδο, ενώ αποτελούσαν μία στρατιωτική έκταση όπου η ασφάλεια ήταν επιβεβλημένη. Έτσι ο ναύσταθμος οριοθετούνταν από το εμπόριον, αλλά και από το υπόλοιπο αστικό περιβάλλον κυρίως με εσωτερικά τείχη.
Οι νεώσοικοι χτίζονταν για να στεγάσουν τους στρατιωτικούς στόλους όταν δεν ήταν σε πόλεμο και έτσι έπρεπε τα πλοία να τραβηχτούν έξω από το νερό για την προστασία και τη συντήρησή τους. Οι πρώτοι νεώσοικοι που μαρτυρούνται είναι αυτοί της Σάμου του 530 π.Χ. υπό την εξουσία του τυράννου Πολυκράτη, πληροφορία που παίρνουμε από τον Ηρόδοτο (2. 159). Νεώρια όμως έχουν έρθει στο φως και στη Ζέα, στο Κίτιον, τη Νάξο της Σικελίας, την Κω, τη Ρόδο, τις Οινιάδες αλλά και αλλού. Επιπλέον υπήρχαν και μεμονωμένα νεώρια σκαλισμένα στο βράχο σε στρατηγικά σημεία που λειτουργούσαν ως ναυτικές βάσεις παρακολούθησης ή ως βασικά sea-lanes.
Οι νεώσοικοι ήταν μακρόστενα κτίρια με άνοιγμα προς τη θάλασσα με επικλινές έδαφος με κλίση προς το νερό, ώστε τα πλοία να τραβιούνται εύκολα στη στεριά. Οι μεμονωμένες αίθουσες των νεωσοίκων χωρίζονταν μεταξύ τους με κιονοστοιχία (Ζέα, Οινιάδες) ή συνεχόμενους τοίχους (Νάξος Σικελίας, Απολλωνία), χτισμένους ή σκαλισμένους στο βράχο. Τα πλοία τραβιόταν στη στεριά και έπειτα στερεώνονταν και δένονταν. Οι επικλινείς ράμπες ήταν κατασκευασμένες από πατημένο χώμα, από άμμο ή από λιθοδομή ή αποκλειστικά σκαλισμένες στο βράχο. Γενικώς οι υποδομές και η κατασκευή των αρχαίων νεωσοίκων μας παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για την αρχαία τεχνολογία, αλλά και τη ναυτική αρχιτεκτονική, ενώ αποτελούν σήμερα τα μοναδικά υλικά κατάλοιπα τα οποία σε μεγάλο βαθμό πιστοποιούν και τα μεγέθη των αρχαίων πλοίων.
Ο τρόπος που σύρονταν τα πλοία στη στεριά έχει άμεση σχέση με τις ράμπες και με τις ξύλινες υποδομές σε σχέση με αυτές. Οι έρευνες που έχουν γίνει στις επικλινείς ράμπες έχουν φέρει στο φως τα αρχαιολογικά λείψανα για την εγκατάσταση ξύλινων τραβερσών (φαλάγγια), υποστηρίγματα για τις καρίνες των πλοίων ή επάλειψη του εδάφους με λιπαντικές ουσίες, πράγματα που δηλώνουν διαφορετική τεχνικά αντιμετώπιση της υπόθεσης κατά περίπτωση. Ένα σημαντικό επίσης θέμα προς διερεύνηση είναι η ανθρώπινη ή η μηχανική δύναμη η οποία απαιτούνταν για να μπορέσει να τραβηχτεί το πλοίο στη ράμπα, η προφανής χρήση μηχανών ή βαρούλκων, ο υπολογισμός της τριβής ανάμεσα στην καρίνα και το έδαφος, αλλά και η λίπανση του εδάφους.
Σε μία αθηναϊκή επιγραφή του 430 π.Χ. που όμως σώζεται αποσπασματικά αναφέρεται ότι χρειάζονταν 140 άνδρες για την ανέλκυση τριήρων και 120 τουλάχιστον για την καθέλκυσή τους, αλλά κάποιοι μελετητές θεωρούν πως αναφέρονται μόνο 40 ή 20.
Για την παρουσία βαρούλκων, το λιμάνι στους Θούριους φέρει τα λείψανα τριών βαρούλκων, με ιδιαίτερα μάλιστα ομαλή κλίση επιπέδων 1 προς 20. Ο Πλούταρχος αναφέρει σχετικά τη ρυμούλκηση τρικάταρτης ολκάδας από τον Αρχιμήδη με τη χρήση πολύσπαστου που ο ίδιος έθεσε σε λειτουργία. Ο Αθήναιος αναφέρει επίσης για τον Αρχιμήδη ότι καθέλκυσε από τη θάλασσα τη Συρακοσία με χρήση έλικος. Πιθανών στην εποχή του Ηροδότου να χρησιμοποιούνταν αύλακες για την ανέλκυση των πλοίων. Οι τριήρεις ανέλκονταν με την πρύμνη μπροστά για να μη φθείρεται το έμβολο και για να καθελκύονται έπειτα πιο εύκολα.
Ο Ιππώναξ ποιητής του 6ου αιώνα αναφέρεται στη χρήση μάλθης για την επάλειψη της τρόπιδας, ώστε να είναι υδατοστεγής και να βοηθά την ανέλκυση. Η λευκή υπαλοιφή των αθηναϊκών καταλόγων του 4ου αιώνα για τα πλοία ήταν ίσως κερί ή ρητίνη αναμεμειγμένη με ασβέστη ή λίπος. Ο Πλίνιος αναφέρει τη χρήση της ζώπισσας, ενός μείγματος πίσσας, κεριού και αλατιού για την επάλειψη των πλοίων. Οι λιπαντικές ουσίες γενικά χρησιμοποιούνταν για την ευκολότερη ανέλκυση των πλοίων. Από τις πηγές αναφέρεται επίσης η κάννη, κάλαμος, σε σχέση με τους νεώσοικους και πρόκειται ίσως για τα καλάμια τα οποία με βάση τον Πλίνιο τοποθετούνταν κοπανισμένα ανάμεσα στα κενά των πλοίων για στεγανοποίηση. Τα καλάμια μπορεί επίσης να χρησιμοποιούνταν και για να μειώνονται οι τριβές κατά την ανέλκυση. Σε ορισμένους πάλι νεώσοικους που ήταν λαξευμένοι στο βράχο επάνω στο επικλινές επίπεδο βρέθηκε κεντρική αυλάκωση για την τρόπιδα του πλοίου, ενώ πιθανόν να μεσολαβούσε και ξύλινη κάλυψη.

Ο Παυσανίας αναφέρεται στους νεώσοικους του Πειραιά, με την έκφραση "υπήρχαν ακόμη ως τις μέρες μου", μαρτυρώντας έτσι ότι βρήκε κάποιους σε λειτουργία αν και η Αθήνα ήταν πλέον υπό ρωμαϊκή διοίκηση, καθώς εξακολουθούσε να διατηρεί δημόσια πλοία και νεώσοικους. Ως τις αρχές ακόμη του 20ου αιώνα διατηρούνταν σαφή τα λείψανα των νεωσοίκων και στα τρία λιμάνια του Πειραιά, αλλά κυρίως σε αυτό της Ζέας και της Μουνιχίας, με τις επικλινείς χτιστές ή σκαλιστές στο βράχο κρηπίδες, επάνω στις οποίες ανέλκονταν τα πλοία, τις κιονοστοιχίες που διαχώριζαν τους νεώσοικους και τον χτιστό τοίχο προς το μέρος της ξηράς.
Από επιγραφή του 4ου αιώνα πληροφορούμαστε για 196 νεώσοικους στη Ζέα, 94 στον Κάνθαρο και 82 στη Μουνιχία, συνολικά δηλαδή 372 νεώσοικους. Ο Ισοκράτης μαρτυρεί πως οι Αθηναίοι είχαν ξοδέψει πάνω από χίλια τάλαντα για τους νεώσοικους στον 5ο αιώνα. Στη Ζέα στα αβαθή κράσπεδα του κυκλικού λιμανιού, όπου και βρισκόταν το κύριο στρατιωτικό λιμάνι, υπήρχαν πάρα πολλοί νεώσικοι, σε ακτίνα ενός χιλιομέτρου.
Στους νεώσοικους υπήρχε επιμήκης χτιστή κρηπίδα ή και σκαλισμένη στο βράχο για κάθε πλοίο, με αυλακιά στη μέση για να εισχωρεί η ράχη της καρίνας. Στη στενή αυτή επικλινή προς τη θάλασσα κρηπίδα με ύψος μικρότερο του ενός μέτρου ανασύρονταν το πλοίο. Δεξιά και αριστερά κάθε κρηπίδας υπήρχε ανά μία κιονοστοιχία με αράβδωτους, λίθινους κίονες. Οι στέγες ήταν ξύλινες, αμφικλινείς, συνεχόμενες, όπου η μία κιονοστοιχία στήριζε τη ράχη της επιμήκους στέγης και η επόμενη την κοιλότητα, όπου ήταν η υδρορρόη.
Η σειρά των νεωσοίκων τελείωνε προς το μέρος της ξηράς σε μακρύ τοίχο, με πάχος 75 εκατοστά. Ο τοίχος αυτός απείχε από τη θάλασσα όσο το μήκος ενός πλοίου. Το πλάτος κάθε νεωσοίκου ήταν 6,5μ. Σε κάθε νεώσοικο ανέλκονταν μόνο μία τριήρης με μήκος από 32 έως 35 μέτρα. Τα μικρά πλοία χωρούσαν και ανά δύο μέσα στο νεώσοικο, κατά μήκος.
Το όνομα του πλοίου ήταν αυτό που ονομάτιζε και το νεώσοικό του. Από επιγραφή που ήρθε στο φως μαθαίνουμε ονόματα όπως Δανάη, Παγκράτεια, Ταυροπόλη κτλ.
Τον καιρό του Ευβούλου, στη δεκαετία μετά το 355, οι Αθηναίοι θέλοντας να τονώσουν την κίνηση στο λιμάνι της Ζέας, μετέφεραν εκεί μέρος των πολεμικών πλοίων από τον Κάνθαρο, οπότε και αποφασίστηκε το χτίσιμο της λίθινης σκευοθήκης, γνωστή ως η Σκευοθήκη του Φίλωνος.

Στοά Φίλωνος

Χρονολόγηση

Η κατασκευή της Σκευοθήκης του Φίλωνα ξεκίνησε στα 346 π.Χ. Οι εργασίες της οικοδόμησης σταμάτησαν λίγο πριν από τη σύγκρουση με το Φίλιππο στη Χαιρώνεια και συνεχίστηκαν με τη φροντίδα του Λυκούργου λίγο μετά το 338 π.Χ. τελειώνοντας το 330 ή 329 π.Χ.

Διαστάσεις

Οι διαστάσεις του οικοδομήματος με βάση τη σχετική επιγραφή που έχει έρθει στο φως ήταν:
  • Πλάτος 55 πόδια
  • Μήκος 4 πλέθρα, δηλαδή 400 πόδια
Τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα του κτηρίου που επέτρεψαν την αποκατάσταση της κάτοψης δίνουν διαστάσεις:
  • 18x131μ. σε απόλυτη δηλαδή συμφωνία με την επιγραφή.

Τόπος προέλευσης

Λιμάνια αρχαίας Αττικής

Φωτογραφική - σχεδιαστική τεκμηρίωση / αναπαράσταση

Παπαχατζής:

Γενική εισαγωγή

Η απόφαση για το χτίστιμο της στοάς του Φίλωνος πάρθηκε λίγο μετά την κατάληψη της Ολύνθου από το Φίλιππο εν όψει του πολέμου με τους Μακεδόνες, ο οποίος φαινόταν αναπόφευκτος. Η μνημειακή αυτή λίθινη σκευοθήκη οφείλει το όνομά της στον αρχιτέκτονα Φίλωνα Εξηκεστίδου από την Ελευσίνα, γεγονός που αναφέρεται στη μαρμάρινη ενεπίγραφη στήλη που βρέθηκε το 1982 στον Πειραιά στη βόρεια πλευρά του λιμανιού της Ζέας, στην αρχή της ανηφοριάς προς το λόφο του Προφήτη Ηλία, όπου και σημειώνεται στο τοπογραφικό σχέδιο του Πειραιά και η εν λόγω σκευοθήκη.
Παρότι δεν βρέθηκαν τα θεμέλια του κτιρίου, χάρη στην επιγραφή μπορεί να αναπαρασταθεί με ακρίβεια ολόκληρο το κτίριο.

Περιγραφή

Με βάση τη μαρμάρινη επιγραφή η Σκευοθήκη θα οικοδομούνταν "εν Ζείαι", πίσω από τους νεώσοικους, αρχίζοντας με ένα πρόπυλο της περιοχής του λιμανιού, προς το μέρος της αγοράς. Για τη θεμελίωση του κτιρίου ο φυσικός βράχος διαμορφώθηκε επίπεδος και οριζοντιώθηκε σε βάθος τριών ποδών από το ψηλότερο σημείο του χώρου, ενώ οι υψομετρικές διαφορές εξομαλύνθηκαν με την κατασκευή θεμελιώσεων μεγαλύτερου ύψους.
Εσωτερικά το κτίριο με βάση την επιγραφή θα χωρίζονταν σε τρία κλίτη με δύο κιονοστοιχίες από 35 κίονες η κάθε μία, με μεσοκιόνιο διάστημα 3,50μ. Το κεντρικό κλίτος θα είχε πλάτος 20 πόδες και τα δύο πλαϊνά από 15, που σημαίνει 4,90μ. και 6,55μ. αντίστοιχα.
Το δάπεδο του κτιρίου εσωτερικά θα γινόταν πλακόστρωτο. Για τους τοίχους και τους κίονες θα χρησιμοποιούνταν ακτίτης λίθος, ενώ για τα κιονόκρανα μάρμαρο Πεντέλης, όπως και για τις παραστάδες.
Η επιγραφή επίσης ορίζει ότι θα αφεθούν ανοίγματα για θύρες, δύο σε κάθε άκρο, ότι μεταξύ των θυρών θα οικοδομηθεί τοίχος πλάτους δύο ποδών εξωτερικά και βάθους δέκα ποδών στην εσωτερική πλευρά και ότι ο τοίχος προς τον οποίο θα άνοιγε η κάθε θύρα θα στρέφεται κατ' ορθή γωνία έως τους πρώτους κίονες. Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά λείψανα το κάθε θυραίο άνοιγμα καταλάμβανε όλο το πλάτος του κεντρικού κλίτους και διαιρούνταν μ' ένα τοιχίο μήκους 10 ποδών σε δύο διαμερίσματα που αντιστοιχούσαν στα δύο θυραία ανοίγματα. Οι πόρτες θα ήταν ξύλινες με ύψος περίπου 5μ. με μπρούτζινη επένδυση στην εξωτερική τους επιφάνεια. Οι τοίχοι του κτιρίου θα είχαν ύψος 8,37μ., στο οποίο πρέπει να προστεθεί και το ύψος των τριγλύφων που θα έμπαιναν στο πάνω μέρος όλων των πλευρών. Για τις στενές πλευρές προβλέπονταν ανά τρία μικρά παράθυρα, ενώ για τις μακρές πλευρές 36.
Η στέγη του κτιρίου θα ήταν ξύλινη, αμφικλινής, με πήλινα κεραμίδια. Οι πληροφορίες που δίνονται σχετικά με την κατασκευή της παρουσιάζουν ιδιαίτερο τεχνικό ενδιαφέρον. Στους στίχους 45-59 αναφέρεται πως πάνω από τα επίκρανα των εσωτερικών πεσσόσχημων στηριγμάτων θα τοποθετούνταν πάνω από 18 ξύλινα επιστύλια σε κάθε κιονοστοιχία, πάνω δε από το κεντρικό κλίτος θα τοποθετούνταν και μεσόμνες των ίδιων διαστάσεων. Πρόκειται για την αττική λέξη μεσόμνη που σημαίνει το εγκάρσιο ξύλο που βαίνει από το ένα επίκρανο στο άλλο συνδέοντας τα εσωτερικά στηρίγματα των οικοδομημάτων. Πάνω από αυτές θα τοποθετούνταν υποστηρίγματα, τα υποθήματα, και έπειτα τα κορυφαια, οι κορυφαίες δηλαδή δοκοί της στέγης. Τα κορυφαια θα συναρμόζονταν κατά διαστήματα επί των μεσομνων με κερκίδες, δηλαδή περόνες. Από πάνω θα τοποθετούνταν σφηκίσκοι, δηλαδή τα μεγάλα κεκλιμένα δοκάρια των ζευκτών της στέγης, αφήνοντας μεταξύ τους διαστήματα πέντε παλαμών. Έπειτα θα ακολουθούσαν οι ιμάντες δηλαδή οι σανίδες, τοποθετημένοι ανά διαστήματα πλάτους τεσσάρων δακτύλων και τα καλύμματα, καρφωμένα με σιδερένια καρφιά. Τα καλύμματα είναι οι καλυπτήριες σανίδες που τοποθετούνταν επί των σφηκίσκων των ζευκτών της στέγης και σχημάτιζαν το δάπεδο υποδοχής ενός στρώματος κονιάματος ή ωμού πηλού αναμεμειγμένου με άχυρο, ως υπόθημα για τις πήλινες κεράμους. Ακολουθούσε η κεράμωση της στέγης με κορινθιακούς κεράμους.

Χρήση


Το κτίριο της Σκευοθήκης προορίζονταν για τη φύλαξη των εξαρτημάτων των πλοίων που ελλιμενίζονταν στη Ζέα, όπως για τα ιστία (πανιά), τα πρυμνήσια, και γενικά τα χοντρά και τα λεπτότερα σκοινιά των ιστίων. Τα κοινά κουπιά των ερετών, τα πλατιά των πηδαλιούχων και οι ιστοί που αφαιρούνταν κατά την ανέλκυση των πλοίων, φυλάσσονταν επίσης στους νεώσοικους σε κτίρια όπως το συγκεκριμένο. Η εν λόγω επιγραφή μάλιστα αναφέρεται και στην ύπαρξη δευτέρου ορόφου στα πλευρικά κλίτη του κτιρίου με διαμόρφωση ραφιών σε δύο σειρές, παράλληλα με κατασκευή κλιμάκων πρόσβασης στα ράφια αυτά. Η επιγραφή μιλάει επίσης και για 134 κιβώτια για τη φύλαξη των ιστίων και των λοιπών υφασμάτων ισάριθμων πλοίων. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί στα πολεμικά πλοία που κατασκευάστηκαν στην Αθήνα στο διάστημα 357/6-325/4 π.Χ.
Η μεγάλη αυτή λιθόκτιστη σκευοθήκη θα πρέπει να χρησίμευε όχι μόνο για τα σκεύη των 196 πλοίων της Ζέας, αλλά και ως αποθήκη καινούργιων υλικών για την αντικατάσταση των παλιών, φθαρμένων εξαρτημάτων των πλοίων. Μία τριήρης για παράδειγμα είχε 170 κουπιά και φυσικά αυτά τα οποία θα αχρηστεύονταν δεν θα μπορούσαν να παραγγελθούν τη στιγμή που θα χρειάζονταν, αλλά θα έπρεπε να υπάρχουν αποθηκευμένα σε μία ανάλογη αποθήκη. Μία αποθήκη υλικού θα έπρεπε να είναι στη διάθεση των τριηραρχών με ένα απόθεμα καινούργιων κουπιών, κρίκων και σκοινιών των ιστίων, πηδαλίων, αγκυρών, κοντών, "κλιμακίδων" και πλευρικών φραγμάτων των πλοίων. Έτσι όταν ελλιμενίζονταν μία καινούργια τριήρης ή μόλις "εθαλάσσευε" μία παλιά, οι τριήραρχοι θα παραλάβαιναν από τη σκευοθήκη τα κατάλληλα εξαρτήματα του πλοίου.
Το μεγαλοπρεπές αυτό κτίριο σχεδιάστηκε σκόπιμα τόσο μεγάλο ώστε να λειτουργήσει ως σύμβολο της ναυτικής κυριαρχίας της Αθήνας, όντας ένα από τα επιφανέστερα δημόσια οικοδομήματά της.

Βιβλιογραφία


  1. Παπαχατζής Δ. Ν., Παυσανίου Ελλάδος Περιήγησις, Αττικά, Τόμος 1ος, Αθήνα 1994.
  2. Τσούλη Μ., "Στήλη από υμήττειο μάρμαρο, στην οποία δίδονται οι προδιαγραφές για την οικοδόμηση λίθινης σκευοθήκης στον Πειραιά, 40-51, στο Κατάλογος της έκθεσης Αρχαίες Ελληνικές Επιγραφές Τεχνολογικού Περιεχομένου, Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας, Επιγραφικό Μουσείο, 2002.

Πηγές

Παυσανίας Ι, 1, 2.
 

Χρήση


Για τη φύλαξη και τη στάθμευση των αρχαίων πλοίων

Βιβλιογραφία


  1. Baika K., "Military Harbourworks in ancient Mediterranean: Technological aspects of their development and function", 588-597, στο Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία, 2ο Διεθνές Συνέδριο, Πρακτικά, Αθήνα 2006.
  2. Παπαχατζής Δ. Ν., Παυσανίου Ελλάδος Περιήγησις, Αττικά, Τόμος 1ος, Αθήνα 1994.

Πηγές

Παυσανίας Ι, 1, 2.

"Όταν όμως έγινε άρχοντας ο Θεμιστοκλής, έκανε τον Πειραιά επίνειο των αθηναίων, γιατί και καταλληλότερος του φαινόταν για όσους προσήγγιζαν από τη θάλασσα και τρία λιμάνια είχε αντί του ενός του Φαλήρου. Υπήρχαν και μέχρι των ημερών μου νεώσοικοι…"
ΠΗΓΉ :http://www.tmth.edu.gr/aet/thematic_areas/p442.html

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΗΝ ΜΑΡΙΝΑ ΤΗΣ ΖΕΑΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΑ ΝΕΑ 29-1-2004


EPEYNEΣ ΣTH MAPINA ZEAΣ
Aλλάζει... μήκος η τριήρης!
Nέες αρχαιολογικές έρευνες στη μαρίνα Zέας αλλάζουν τα ώς σήμερα δεδομένα για το μήκος της αρχαίας τριήρους
ΜΑΙΡΗ ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΥ

Το τμήμα του νεωσοίκου «H» που εντοπίστηκε κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας μαζί με τα κατάλοιπα που είχαν βρεθεί στο υπόγειο του κτιρίου της οδού Σηραγγίου (φωτογραφία) προσφέρουν στους αρχαιολόγους νέα δεδομένα για το μήκος της αρχαίας τριήρους
Το πλοίο πάνω στο οποίο βασίστηκε η παντοδυναμία της αθηναϊκής δημοκρατίας στην αρχαιότητα - η τριήρης - δεν είχε μήκος 37 μ., όπως πίστευαν οι ερευνητές μέχρι σήμερα, αλλά 44,7 μ. Αυτό τουλάχιστον διαφαίνεται από αρχαιολογική έρευνα που γίνεται για πρώτη φορά στο ανατολικό τμήμα του λιμανιού της Ζέας και έφερε στο φως τα υποθαλάσσια ίχνη των αρχαίων νεωσοίκων, των ναυπηγείων όπου στεγάζονταν και συντηρούνταν τα αρχαία πλοία.
«Το μήκος της τριήρους με βάση τα στοιχεία που προέκυψαν από την έρευνά μας στους νεωσοίκους του 4ου αι. π.X. μπορεί να κυμαινόταν από 42,7 μ. - στην περίπτωση που το χάλκινο έμβολο του πλοίου βρισκόταν κάτω από τη στέγη του κτιρίου - έως 44,7 μ. στην περίπτωση που το έμβολο βρισκόταν εκτός», εξηγεί στα «NEA» ο Δανός αρχαιολόγος Μπγιορν Λοβέν, που ηγείται διεθνούς ερευνητικής ομάδας (με τη συμμετοχή δύο Ελλήνων, των Ιωάννη Τριανταφυλλίδη και Ευαγγελίας Φράγκου), η οποία διενεργεί την ανασκαφή που πραγματοποιείται από το εν Αθήναις Ινστιτούτο της Δανίας σε συνεργασία με την B' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων και την Εφορεία Εναλίων.

Αναπαράσταση, με βάση τα έως σήμερα δεδομένα των αρχαιολογικών ευρημάτων, των αρχαίων ναυπηγείων (νεωσοίκων) του Πειραιά, που εκτίθεται στο Ναυτικό Μουσείο
Τη λύση στο αίνιγμα των πραγματικών διαστάσεων των λιμενικών εγκαταστάσεων έδωσε ο νεώσοικος «H», τα ίχνη του οποίου είχαν ήδη εντοπιστεί στο υπόγειο του κτιρίου επί της οδού Σηραγγίου και αποτελούσε έναν από τους 196 που διέθετε το λιμάνι περί το 330 π.X. H ηλεκτρονική αποτύπωσή του, όμως, και η υποβρύχια ανασκαφή του υπόλοιπου τμήματός του τον κατέστησαν τον μοναδικό που το μήκος του υπολογίστηκε με ακρίβεια.
«Πρόκειται για μια σημαντική έρευνα, που προσφέρει σημαντικά στοιχεία όχι μόνον για το συνολικό μήκος των νεωσοίκων, που δεν είχε μετρηθεί ποτέ, αλλά και για το μήκος της τριήρους», επισημαίνει ο προϊστάμενος της B' ΕΠΚΑ, Γιώργος Στάινχαουερ.
H πρώτη βουτιά έγινε το 1999 από τον Μπγιορν Λοβέν, όπου ανάμεσα σε ίζημα πάχους έως και 30 εκ., απόβλητα και σκουπίδια εντόπισε αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και ίχνη θεμελίων πάνω στον βράχο. Οι συστηματικές έρευνες, ωστόσο, άρχισαν από το 2000 και η τελευταία φάση ολοκληρώθηκε μόλις τον Νοέμβριο. Στα σχέδια της ερευνητικής ομάδας είναι η συνέχιση των ερευνών στην περιοχή και στόχος τους η αποκάλυψη ίχνη νεωσοίκων του 5ου αιώνα π.X.
Νέες πλωτές προβλήτες
Στο μεταξύ επέκταση των πλωτών προβλητών της μαρίνας Ζέας για την εξυπηρέτηση μικρών σκαφών ενέκρινε το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο. Στην περιοχή προβλέπεται επίσης η κατασκευή ξύλινου διαδρόμου μήκους 180 μ. για περίπατο, όπως και καθαρισμός της λιμενολεκάνης στο κέντρο του λιμανιού και όχι κοντά στις ακτές, ώστε να μη θιγούν τα σημεία όπου έχουν εντοπιστεί οι απολήξεις των αρχαίων νεωσοίκων.

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΩΣΟΙΚΟΥΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΑ ΝΕΑ : 7-9-1999


ΝΕΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ­ ΚΥΡΙΩΣ ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΤΙΡΙΑ ­ ΣΤΑ ΛΙΜΑΝΙΑ: Η ΜΑΚΡΑ ΣΤΟΑ, ΤΜΗΜΑ ΤΩΝ ΜΑΚΡΩΝ ΤΕΙΧΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΩΣΟΙΚΟΙ ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΦΩΣ
Ο Πειραιάς της κλασικής αρχαιότητας αποκαλύπτεται
Σήμερα μπορούμε να δούμε στο φως του ηλίου τα ευρήματα τριών διαφορετικών, αλλά σημαντικών δημοσίων κτιρίων του αρχαίου Πειραιά που έφερε πρόσφατα στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη. Μεθαύριο, οι νεώσοικοι της Μουνυχίας, η Μακρά Στοά στο κεντρικό λιμάνι και ένα τμήμα των Μακρών Τειχών στον Ταύρο θα συμβιώνουν με την εποχή μας, στα υπόγεια και τις πρασιές σύγχρονων οικοδομών.
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΗΜΕΡΤΖΗ

Η αρχαιολόγος Μαρία Πετριτάκη δείχνει τους νεωσοίκους της Μουνυχίας λίγες ημέρες μετά την ολοκλήρωση της ανασκαφής τους στο Μικρολίμανο
Στόλος, εμπόριο, οχύρωση, οι τρεις λέξεις-κλειδιά που περικλείουν τα χαρακτηριστικά του αρχαίου Πειραιά, τεκμηριώνονται τώρα και ανασκαφικά χάρη στα νέα ευρήματα.
Αρχαία σπίτια, τάφοι, στέρνες, λατομεία απασχολούν τη σκαπάνη δεκάδων σωστικών ανασκαφών που προκαλεί η ανοικοδόμηση του Πειραιά. Δημόσια κτίρια, όμως, πολύ σπάνια έρχονται στο φως. Τα τελευταία χρόνια, ταυτόχρονα σχεδόν, αποκαλύφθηκαν τρία και πολύ σημαντικά. Επιπλέον, είναι όλα της κλασικής εποχής.
Στο Πασαλιμάνι, οι νεώσοικοι της Μουνυχίας αποτελούν το πρώτο απτό δείγμα μιας τεράστιας σειράς υποστέγων θαλάμων για τη φύλαξη του αρχαίου αθηναϊκού στόλου που βρέθηκε σ' αυτό το λιμάνι. Στο κεντρικό λιμάνι, στη συμβολή της οδού Γούναρη με την παραλιακή Λεωφόρο Ποσειδώνος, αποκαλύφθηκε τμήμα μήκους 27,5 μ. της μεγαλύτερης εμπορικής στοάς του Πειραιά στην αρχαιότητα: της Μακράς Στοάς, όπου διεξαγόταν το εμπόριο του σίτου.
Στον Ταύρο, απέναντι από τις γραμμές του Ηλεκτρικού, ένα μικρό οικόπεδο της οδού Θεσσαλονίκης 274 έκρυβε ένα άψογα διατηρημένο τμήμα της θεμελίωσης των Μακρών Τειχών.
Για τη σημασία των ευρημάτων, η ανασκαφέας αρχαιολόγος της Β' Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Μαρία Πετριτάκη συνοψίζει:
«Με την αποκάλυψή τους επαληθεύουν τις μεταφερόμενες από τις αρχαίες πηγές και τις επιγραφικές μαρτυρίες πληροφορίες μας για την τοπογραφία του άστεως του Πειραιά, συνιστούν κατάλοιπα μνημείων με ιστορική αντιστοίχιση, με όλες τις σηματοδοτήσεις που αυτό συνεπάγεται, και φωτίζουν το καθένα με τη δική του δυναμική πτυχές της ζωής του αθηναϊκού ναυστάθμου».
Στον ναύσταθμο
Πολύ πριν το Πασαλιμάνι ή Μικρολίμανο γίνει διάσημο για τις ψαρόβαρκες και τις ταβέρνες του, το λιμάνι της Μουνυχίας, όπως λεγόταν στην αρχαιότητα, ήταν το καμάρι της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Στέγαζε κυριολεκτικά και αποκλειστικά καράβια του αθηναϊκού στόλου. Όταν δεν ήταν αγκυροβολημένα ­ δεν θαλάσσευαν ­ ήταν αραγμένα και στεγασμένα στους 82 νεωσοίκους, μια σειρά από καλοφτιαγμένα κτίρια με τη μορφή υποστέγων περιμετρικά του λιμανιού, στην ίδια θέση με τις σημερινές ταβέρνες. Αυτές οι πολύτιμες στρατιωτικές εγκαταστάσεις προστατεύονταν από ένα δικό τους τείχος, που βρέθηκε μαζί με τους νεωσοίκους. Δύο πύργοι πλαισίωναν τη στενή είσοδο της Μουνυχίας, ενώ στο ύψωμα όπου βρίσκεται τώρα ο Ναυτικός Όμιλος υψωνόταν το ιερό της Μουνυχίας Αρτέμιδος, που προστάτευε τα ταξίδια.
Μέχρι το 1997 κανένας νεώσοικος στο συγκεκριμένο λιμανάκι δεν είχε την τύχη να αποκαλυφθεί ­ εκτός από κάποιες ενδείξεις που ήρθαν στο φως κατά τη διάρκεια εκσκαφών για δημόσια έργα. Τα μόνα λείψανα νεωσοίκων του Πειραιά, που ήταν γνωστά, βρίσκονταν σε υπόγειο πολυκατοικίας στο διπλανό λιμάνι της Ζέας.
Όταν το 1997 η αρχαιολόγος Μαρία Πετριτάκη ξεκίνησε την ανασκαφική έρευνα σε μεγάλο οικόπεδο ακριβώς απέναντι από τη θάλασσα, στο Πασαλιμάνι, στην ακτή Κουμουνδούρου 22, ήταν αναμενόμενη η εύρεση αρχαιοτήτων.
Και πράγματι, στο επόμενο διάστημα, αποκαλύφθηκε μια σειρά από τέσσερις νεωσοίκους, ο ένας δίπλα στον άλλο να «κατεβαίνουν», με χαμηλή κλίση υπό γωνίαν 12-13 μοιρών σε ορατό μήκος 21 μ. και κατόπιν να βυθίζονται και να χάνονται κάτω από την άσφαλτο, προς τη μεριά της παραλίας. «Αν λάβουμε υπόψη την απόσταση που μεσολαβεί μέχρι τη σημερινή ακτογραμμή, και που είναι περίπου 44,5 μέτρα, λογικά οι νεώσοικοι είχαν μήκος περί τα 40 μέτρα, ώστε να χωρά μια τριήρης, που είχε μήκος 35-37 μέτρα περίπου», μας εξηγεί η αρχαιολόγος.
«Στους νεωσοίκους οι οποίοι ανασκάφηκαν διατηρούνται οι βάσεις των παράλληλων κιονοστοιχιών, οι οποίες στήριζαν την ξύλινη δίρριχτη στέγη ενός εκάστου. Ανάμεσά τους η θεμελίωση της επικλινούς λίθινης κρηπίδας, η οποία θα έφερε ξύλινο επίκτισμα με εγκάρσιες δοκούς για την ανέλκυση - καθέλκυση των πλοίων και ο ενιαίος τοίχος ο οποίος τους έκλεινε πίσω. Οι διαχωριστικοί τοίχοι των ομοτεγών, όπως αναφέρονται στις επιγραφές, νεωσοίκων πρέπει να ήσαν ξύλινοι».

Οι νεώσοικοι του ναυστάθμου της κλασικής Μουνυχίας βρέθηκαν στην παραλία του Μικρολίμανου
Η μεγάλη κλίση στις ράμπες έχει δική της εξήγηση. «Δυσκόλευε μεν την ανέλκυση των πλοίων, που γινόταν από την πλευρά της πρύμνης, με χαμουλκές μηχανές ­ τα βαρούλκα ­, αλλά έκανε εύκολη την καθέλκυση», εξηγεί η αρχαιολόγος. «Ένα πρόβλημα προς διερεύνηση είναι το μικρό πλάτος των θαλάμων (5,20 μ.), αλλά και η υπερβολική κλίση που δόθηκε στις ράμπες κατά τη ρωμαϊκή εποχή. Στα ερείπια που βλέπουμε, διακρίνονται σαφώς και υπερισχύουν τα λείψανα της κλασικής αρχαιότητας, όμως οι νεώσοικοι, αφού καταστράφηκαν από τον Σύλλα το 86 π.Χ. επαναχρησιμοποιήθηκαν, μετασκευάσθηκαν και επεκτάθηκαν με προσθήκες στις δύο κιονοστοιχίες. Υπάρχει άλλωστε και η μαρτυρία του Παυσανία, τον 2ο αιώνα μ.Χ., που είδε ότι κάποιοι απ' αυτούς σώζονταν και χρησιμοποιούνταν στις ημέρες του.
­ Ποια είναι η σημασία της ανακάλυψης αυτών των νεωσοίκων και τι μέλλει γενέσθαι;
«Είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό εύρημα, επειδή φωτίζει πολύπλευρα τις γνώσεις μας τόσο για το ίδιο το αντικείμενο όσο και για την ανασύνθεση του ιστορικού πλαισίου δράσης και λειτουργίας του αθηναϊκού στόλου», απαντά η κ. Μαρία Πετριτάκη.
Η ανασκαφή ξεκίνησε το 1997 με έξοδα των ιδιοκτητών του οικοπέδου και εξελίχθηκε σε μία συστηματική έρευνα. Η δαπάνη για απαλλοτρίωση του χώρου θα ήταν τεράστια. Επελέγη λοιπόν μια λύση συμβιβαστική, συνύπαρξης. Οι νεώσοικοι θα διατηρηθούν στον υπόγειο και ημιυπόγειο χώρο της οικοδομής, «με σύσταση δουλείας υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου». Θα έχουν τη δική τους ανεξάρτητη είσοδο και θα διαμορφωθούν σε στεγασμένο αρχαιολογικό χώρο, ύψους 2-3 μ., που θα αερίζεται και θα φωτίζεται από φυσικές και τεχνητές πηγές.
Στα Λεμονάδικα
Το αρχαίο εμπορικό λιμάνι του Πειραιά, ο Κάνθαρος, βρισκόταν όπου και το σημερινό κεντρικό λιμάνι και μπροστά στην παραλία εκτεινόταν το Εμπορείο, μια ιδιαίτερη παραθαλάσσια ζώνη που χωριζόταν από την πόλη με δρόμους και χαρακτηριζόταν από πέντε στοές «κύκλων του λιμένος». Γωνία Γούναρη και Λεωφ. Ποσειδώνος, εκεί που υψωνόταν μέχρι πρόσφατα το παλιό ξενοδοχείο «Κοντινένταλ», ιδιοκτησίας του Τζανείου Νοσοκομείου, η έρευνα για τη θεμελίωση πολυώροφου κτιρίου τον χειμώνα του '98 έφερε στο φως ένα τμήμα της Μακράς Στοάς, που διασχίζει διαγώνια το οικόπεδο, σε μήκος, επί του παρόντος, 27,5 μ. «Έχουμε τη θεμελίωση του μπροστινού τοίχου, την είσοδο της στοάς και πίσω εναλλάσσονται 7 στενόμακροι και περίπου τετράγωνοι χώροι με μια σχετική κανονικότητα», εξηγεί η κ. Πετριτάκη. Τα διαμερίσματα αυτά πρέπει να ήταν χώροι αποθήκευσης και στέγασης υπηρεσιών, που είχαν σχέση με τη διάθεση του σίτου. Η στοά αυτή προχωρούσε πολύ και γι' αυτό ονομάστηκε Μακρά ή Μεγάλη και φαίνεται για πρώτη φορά. Η κ. Πετριτάκη, από την ταράτσα μιας γειτονικής πολυκατοικίας, μας δείχνει την κάτοψη του αρχαίου κτιρίου, που είναι τώρα σχεδόν βυθισμένο σε λιμνάζοντα νερά ­ καθώς βρίσκεται λίγες δεκάδες μέτρα από το λιμάνι. Η σωστική ανασκαφή ξεκίνησε πέρυσι με τη συνεχή άντληση των υδάτων και θα συνεχισθεί φέτος κάτω από τις ίδιες, δύσκολες συνθήκες, που καθιστούν επιπλέον προβληματική τη διατήρηση των αρχαίων.
­ Γιατί είναι σημαντικό το εύρημα;
«Μια Μακρά Στοά αναφέρεται στο λιμάνι του Κανθάρου από τον 5ο π.Χ. αιώνα και σύμφωνα με αρχαίο σχόλιο στους "Αχαρνής" του Αριστοφάνη την έκτισε ο Περικλής», λέει η κ. Πετριτάκη. Ο Θουκυδίδης όμως στη διεξοδική εξιστόρηση της οχύρωσης της Ηετιώνειας από μερίδα των Τετρακοσίων το 411 π.Χ., μας μεταφέρει ότι οι ίδιοι έκτισαν και στοά, η οποία ήταν «μεγίστη», «εγγύτατα του τείχους» και συνεχόμενη με την περιοχή των οικοδομημάτων του Πειραιά ώστε να ελέγχουν την εισαγωγή, τη διάθεση και την εμπορία του σίτου. Η ίδια στοά, αργότερα, ονομάζεται και Αλφιτόπολις από «τα άλφιτα» ­ άλευρο χοντροκομμένο.

Η Μακρά Στοά του Πειραιά ήρθε πρόσφατα στο φως. Βρίσκεται απέναντι στα Λεμονάδικα, αποκαλύπτοντας τη συνέχεια μιας ιστορίας εμπορικής δραστηριότητας στον ίδιο τόπο εδώ και 2.500 χρόνια
Όταν ο Παυσανίας επισκέφθηκε τον Πειραιά, η αγορά εξυπηρετούσε πλέον μόνο τους γύρω κατοίκους, ενώ η Μακρά Στοά ήταν μία από τις πέντε στοές του Εμπορείου. Στοιχεία αναφοράς για τις στοές της εμπορικής ζώνης, που είχε έκταση 1,5 τετραγωνικό χιλιόμετρο, έχουν βρεθεί και αλλού. Έχουν επίσης βρεθεί «όροι» και επιγραφές, όρος Εμπορείου στην οδό Σαχτούρη, όρος Πορθμείου εκεί όπου αγκυροβολούσαν τα πλοία κ.ά. Μετά την ανακάλυψή της αρχίζει σύντομα η διερεύνηση ενός κοντινού οικοπέδου στο ίδιο οικοδομικό τετράγωνο ­ για να διαπιστωθεί το «εγγύτατα του τείχους» που αναφέρει ο Θουκυδίδης. Ήδη όμως γίνεται σαφές ότι οι στοές ήταν σχεδιασμένες σε διαφορετικούς άξονες και όχι σε οριζόντια διάταξη.
Στον Ταύρο
Μεταξύ μιας πανύψηλης σύγχρονης πολυκατοικίας κι ενός γραφικού παλιού μικρού σπιτιού ­ στον Ταύρο ­ στην οδό Θεσσαλονίκης, βρέθηκε ένα ακόμα τμήμα του νοτίου σκέλους των Μακρών Τειχών ή Διαμέσου, των τειχών που ένωναν την Αθήνα με τον Πειραιά. «Γνωρίζουμε μεν την πορεία των Μακρών Τειχών, αλλά αυτό το τμήμα προσθέτει μια ακόμη ψηφίδα στην αποκατάσταση του σχεδίου τους», εξηγεί η κ. Πετριτάκη. Αυτή η ανασκαφή έληξε μόλις πριν από είκοσι ημέρες. Όλα είναι πεντακάθαρα. Εδώ δεν σώζεται μόνο η γερή υποθεμελίωση του τείχους που είχε πλάτος 4,5 μ., αλλά και δύο σειρές της ανωδομής από πωρόλιθο. Επειδή η περιοχή είναι προσχωσιγενής, και συγκεκριμένα έχει σχηματισθεί από τις αποθέσεις του Ιλισού και του Ηριδανού, γι' αυτό και τα Μακρά Τείχη είχαν τη θεμελίωση και τους πρώτους δόμους από λίθο (μαργαρικό ασβεστόλιθο), ενώ η ανωδομή ήταν από πλίνθους».
­ Σε ποιο σημείο της διαδρομής των Μακρών Τειχών βρισκόμαστε μ' αυτό το εύρημα;
«Όπως μας πληροφορεί ο Θουκυδίδης, πρώτα οικοδομήθηκαν το βόρειο μακρό σκέλος ­ τμήμα του οποίου έχει βρεθεί στην οδό Πειραιώς ­ και το Φαληρικό Τείχος περίπου το 461 π.Χ. Ο Πλούταρχος, πάντως, αποδίδει την αρχική πρωτοβουλία στον Κίμωνα. Περί το 445 π.Χ. ακολούθησε η κατασκευή του νοτίου σκέλους ή Διαμέσου Τείχους (στο οποίο ανήκει το τελευταίο εύρημα), διότι το Φαληρικό Τείχος άφηνε ακάλυπτη μεγάλη έκταση του Φαληρικού Κόλπου. Υπεύθυνος του έργου, κατά τον Πλούταρχο, ήταν ο Καλλικράτης, ο συνεργάτης του Ικτίνου στο χτίσιμο του Παρθενώνα. Τα δύο σκέλη, βόρειο και νότιο, εκκινώντας από τους λόφους των Νυμφών και των Μουσών, αντίστοιχα, σε απόσταση ενός σταδίου ­ 180 μέτρων ­ το ένα από το άλλο κατέληγαν στην Πειραϊκή Οχύρωση, διανύοντας απόσταση σαράντα σταδίων, επτά περίπου χιλιομέτρων. Κατά το τέλος του Πελοποννησιακού Πολέμου καταστράφηκαν μόνο δέκα στάδια από το συνολικό μήκος τους. Αναδομήθηκαν το 394 π.Χ. από τον Κόνωνα. Κατά τους μακεδονικούς χρόνους τα Μακρά Τείχη ήσαν ήδη εν μέρει ερειπωμένα και το 86 π.Χ. με την επιδρομή του Σύλλα ήσαν τελείως κατεστραμμένα. Επί των ημερών του ο Παυσανίας είδε κάποια ερείπιά τους. Το συγκεκριμένο νότιο σκέλος έχει επισημανθεί και σε άλλα σημεία. Αναφέρουμε ενδεικτικά: στην περιοχή του Νέου Φαλήρου στη συμβολή των οδών Εμμανουηλίδου και Σουλτάνη και στο Μοσχάτο δίπλα από τις γραμμές.

Ένα ακόμα τμήμα του Νοτίου σκέλους των Μακρών Τειχών βρέθηκε στην πρασιά οικοπέδου στον Ταύρο. Διακρίνονται οι βάσεις των τριών κιονοστοιχιών
Αυτή η ανασκαφή ολοκληρώθηκε πριν από λίγες μόλις ημέρες. Ευτυχώς για τον ιδιοκτήτη του μικρού οικοπέδου, το τείχος πέφτει στον χώρο της πρασιάς μπροστά από την οικοδομική γραμμή και η ανέγερση μιας οικοδομής, μετά την κατάλληλη διαμόρφωση του χώρου, δεν είναι δύσκολη.
Συμπέρασμα όμως είναι ότι η έρευνα για τα μνημεία του αρχαίου Πειραιά, που βρίσκονται θαμμένα κάτω από οικόπεδα και σύγχρονα κτίρια, παίρνει τώρα καινούργια πνοή, χάρη στην ανοικοδόμηση της πόλης και με έξοδα των ιδιοκτητών που πληρώνουν το προσωπικό για την επίσπευση της ανασκαφής.
Η αποσπασματικότητα και η σημασία ορισμένων ευρημάτων επιβάλλει τη διατήρησή τους στα υπόγεια της σύγχρονης πόλης. Αυτή τη στιγμή πάντως είναι στο πρόγραμμα δεκάδες σωστικές ανασκαφές και αρκετές σημαντικές καθυστερούν ελλείψει... ρευστού των ενδιαφερομένων.

Παρασκευή 1 Οκτωβρίου 2010

ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΑΠΟ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΑΝΑΚΕΦΑΛΟ (ΜΑΥΡΟ ΡΑΝ)



***  για να διαβάζουν οι νεότεροι να μαθαίνουν, να γνωρίζουν οι μεγαλύτεροι το μεγάλο βάρος προσκοπικής ιστορίας που κουβαλάνε, και να θυμούνται οι παλιότεροι


Πέμπτη 30 Σεπτεμβρίου 2010

1914: Η πρώτη επίδειξη στο Παναθηναϊκό Στάδιο



*** Tο 1914 στην πρώτη επίδειξη των προσκόπων στο παναθηναϊκό Στάδιο συμμετείχαν και Ναυτοπρόσκοποι από τον Πειραιά μας θα επανέλθω με περισσότερες πληροφορίες από εκείνη την στιγμή